Krasnobrodzkie wąwozy

• I. Długość ścieżki około 4km.
  
• II. Czas przejścia 2-2,5 godziny.
  
• III. Trasa przebiega prawie w całości po istniejących drogach i ścieżkach leśnych krzyżuje się z istniejącą ścieżką przyrodniczo-historyczno-dydaktyczną dając możliwość wyboru kierunku zwiedzania.
  

Początek trasy ma miejsce w dzielnicy Krasnobrodu Zapiasek na parkingu przy ulicy Kościuszki przed wyjazdem z Krasnobrodu w kierunku Józefowa. 

Obok parkingu na wzgórzu z urwistym lessowym zboczem rozciąga się cmentarz żydowski.

 

I. Kirkut w Krasnobrodzie

 

Kirkut, cmentarz żydowski położony jest na wzgórzu w południowej części Krasnobrodu , przy drodze do Józefowa.W 1598r. przywilej na osiedlanie się w miasteczku, nadał Żydom ówczesny właściciel Krasnobrodu – Jan Lipski. W XVII w. w Krasnobrodzie wybudowano ostatnią renesansową synagogę o małomiasteczkowym charakterze. Dokładna data założenia cmentarz grzebalnego nie jest znana. Z powyższych faktów można wnioskować, że kirkut został założony w XVII w. Pierwotne granice są trudne do określenia. Ostatnich pochówków dokonano tu w 1942 roku.

            Na życie miasteczka, w którym ok. połowę mieszkańców stanowili Żydzi, duży wpływ miała ich kultura i obyczaje. Obok synagogi stała mykwa (rytualna łaźnia), a dzieci żydowskie razem z polskimi chodziły do miejscowej szkoły. Żydzi zajmowali się głównie handlem i rzemiosłem. Prowadzili większość sklepów w pierzejach krasnobrodzkiego rynku i ratusza. Większość ich ciekawych architektonicznie domów z charakterystycznymi podcieniami, wspartymi na słupach, zostało spalone w czasie ostatniej wojny. Wtedy to tragiczny los spotkał społeczność żydowską.

Wielu krasnobrodzkich Żydów wywożono do ciężkich robót i do obozów zagłady w Zamościu i Bełżcu. W samym Krasnobrodzie zgładzono we wrześniu 1942r.ok. 200 Żydów. Zwłoki pochowano na miejscowym kirkucie. Jak opowiadają polscy świadkowie tych wydarzeń nikt nie zachowywał tradycyjnej dla pochówku żydowskiego lokalizacji- chociażby oddzielnie kobiety i mężczyźni. W tym samym roku Niemcy wywieźli z cmentarza cenniejsze marmurowe i granitowe macewy. Inne zostały rozgrabione bądź zdewastowane. W latach sześćdziesiątych cmentarz był ogrodzony drewnianym płotem. Pierwotne granice cmentarza trudne są do określania. Na kirkucie można doliczyć się zaledwie kilku porosłych mchem macew.

Obecnie cmentarz jest zaniedbany. Jedynie młodzież z Zespołu Szkół Ogólnokształcących prowadzi akcje porządkowe. Zgodnie z prawem, teren cmentarza podlega zwrotowi na rzecz Związku Gmin Wyznaniowych Żydowskich. Dobrze by było, aby wraz z regulacją prawną, krasnobrodzki kirkut odzyskał należny mu szacunek.

Turysto, wchodząc w ten las, pamiętaj, że to cmentarz – święta ziemia.

 

Dalej udajemy się około 50m kierunku Krasnobrodu, po czym skręcamy w lewo na polną drogę biegnącą wzdłuż zabudowań. Z prawej stronie rozciąga się widok na dolinę Wieprza i kamieniołom z punktem widokowym. Po dotarciu do ściany lasu wchodzimy w sieć wąwozów lessowych.

 

II - Wąwóz lessowy

    Wąwóz jest charakterystycznym elementem rzeźby obszarów lessowych, ma urwiste zbocze i wąskie dno. Powstaje w wyniku działalności erozyjnej wód płynących, deszczowych i roztopowych. Wąwozy rozcinają stoki garbów lessowych i dna suchych dolin tworząc rozległe systemy. W okolicach Krasnobrodu mają najczęściej 0,5km długości i kilka metrów głębokości.

 

Zbocza wąwozu porastają rośliny typowe dla lasu wyżynnego znajdziemy tu sosny, buki i jodłę w podszycie leszczynę, kruszynę, bez czarny; runo stanowią przedstawiciele mszaków i paprotników. Wśród roślin naczyniowych zauważyć można przylaszczkę pospolitą konwalię majową, na obrzeżach lasu spotkać można podkolan biały oraz liczne zioła lecznicze. Z wąwozem graniczą grunty prywatne gdzie gospodarka nie zawsze prowadzona jest racjonalnie –wycinanie drzew na zboczach wąwozu sprzyja erozji.

 

III. Pokrywy lessowe

  

Less jest skałą osadową o żółtej barwie przypominającą glinę. Zgniatany rozsypuje się w pył, nie jest jednak plastyczny, co odróżnia go od gliny. Powstał w wyniku nagromadzenia ziarenek kwarcu i węglanu wapnia wywiewanych przez wiatr wiejący od strony cofającego się lądolodu w okresie plejstoceńskim. Dzięki silnej porowatości i zawartości węglanu wapnia jest podłożem żyznych gleb.

  

Przemierzając ten wąwóz na zboczach obserwować możemy systemy korzeniowe różnych gatunków roślinności i ich wpływ na zapobieganie erozji.

 

IV. Punkt widokowy na sieć głębokich wąwozów.

  

Na granicy lasów prywatnych oraz kompleksu leśnego stanowiącego rezerwat św. Roch zlokalizowany jest punkt widokowy na sieć głębokich wąwozów oprócz form ukształtowania terenu obserwować tu możemy różne typy roślinności charakterystyczne dla Roztocza duże płaty buczyny karpackiej przechodzą w las wyżynny mieszany z udziałem buka, jodły, sosny. W Podszycie znajdziemy jodłę i buka, grab, bez czarny, bez koralowy, leszczynę. Runo jest zróżnicowane od siedliska występuje tu szczawik zajęczy, przylaszczka, konwalia majowa, nerecznica samcza,  jeżyna i malina. 

Udając się w dalszą trasę mijamy charakterystyczną kapliczkę wotywną typu słupkowego ufundowana przez mieszkańca Krasnobrodu leśniczego Mieczysława Kaweckiego.

 

 

V. Teren po wiatrołomach

 

Wchodzimy na teren gdzie w roku 1975 przeszła potężna burza jej skutek to wyłamanie lub wyrwanie z korzeniami prawie 100% drzewostanu, który stanowiła tutaj jodła pospolita. W wyniku prac rekultywacyjnych przeprowadzonych przez Nadleśnictwo Zwierzyniec dokonano nasadzeń.Wśród nasadzonych drzew spotkamy tu modrzew europejski, olchę,  oraz buka idąc dalej wkraczamy w teren porośnięty dębem czerwonym gatunkiem również wprowadzony przez człowieka.

Jednak zauważmy, że natura koryguje działalność ludzką i w podroście widzimy jodłę i buka.

  

Na całej trasie spotkać możemy wszystkie gatunki dzięcioła i sikorki

 

VI. Bór sosnowy

 

(fragment proponowanej ścieżki pokrywa się ze ścieżką już istniejącą dając możliwość zejścia w kierunku kaplicy św. Rocha).

 

Drzewostan sosnowy w tym miejscu jest wprowadzony sztucznie ponad sto lat temu, dlatego też zauważyć możemy sukcesję jodły jako gatunku przystosowanego do życia w tych warunkach siedliskowych. Jodła stanowi tutaj drugie piętro roślinności. W runie dominuje borówka czernica, lecz spotkamy tu również konwalię majową i, nerecznicę samczą oraz mchy.

 

VII. Bór jodłowy.

Udając się w dalszą trasę mijamy płaty boru jodłowego zespołu roślinności uznawanego za endemiczny dla terenu południowo - wschodniej Polski. Zwarte korony drzew nawet w upalne dni pozawalają na zachowanie swoistego mikroklimatu powietrze - jest chłodne i wilgotne. Jako domieszka w borze jodłowym rosną miejscami sosna, buk i grab. Dolną warstwę stanowi podrost jodły, buka dobrze rozwijający się w miejscach lepiej naświetlonych. W borze jodłowym stwierdzono występowanie ponad 120 gatunków roślin wśród nich najczęściej spotykamy Szczawik zajęczy, konwalijkę dwulistną, borówkę czernicę, marzankę wonną, widłak jałowcowaty. Zwarte kobierce tworzą mchy np.: płonnik strjny, rokitnik pospolity.

 

VIII. Buczyna karpacka.

 

Typowa buczyna karpacka to cienisty las o wielowarstwowej strukturze, który tworzy drzewostan bukowy lub bukowo – jodłowy jako domieszka mogą występować grab, klon, jawor, i wiąz górski. Duże zwarcie koron powoduje, że rozwój roślinności w runie  ma miejsce wczesną wiosną, kiedy korony drzew są nie ulistnione i przepuszczają światło do dna lasu. Wśród stwierdzonych 170 gatunków roślin  występujących w buczynie  przeważają gatunki górskie. W podszycie znajdziemy wawrzynek wilczełyko, wierzbę iwę,  malinę i jeżynę. W runie zaś wilczomlecz migdałolistny, widłak wroniec, przylaszczkę marzankę wonną i podbiał.

 

IX. Wąwóz ze źródłem

 

Miejsce schronienia ludności Krasnobrodu w okresie II wojny światowej oraz stacjonowania oddziałów partyzanckich.

Zarówno less jak i piasek łatwo przepuszczają wodę. Wsiąka ona też w spękane podłoże kredowe. Źródła na Roztoczu rozmieszczone są bardzo nierównomiernie, najczęściej występują pod zboczami dolin rzecznych. Niekiedy można je spotkać poza dolinami rzecznymi, mają wtedy niewielką wydajność i okresowo wysychają.

W biocenozie tego terenu stanowią wodopój dla licznej zwierzyny leśnej spotkać tutaj możemy sarny, jelenie, dziki  w zboczach wąwozów istnieją liczne nory lisów i borsuków.

 

X. Roślinność terenów podmokłych

 

Miejscach gdzie odpływ wody jest utrudniony tworzą się zespoły roślinności określane jako ols zwykle graniczą one z lęgami jesionowo olszowymi. Warstwę drzew stanowi tu odroślowa olsza czarna z domieszka innych gatunków np.: brzozy, jodły. W typowym olsie zanotowano prawie 150 gatunków roślin.

 

XI. Wapienie kredowe-geneza.

 

Skały tworzące garb Roztocza to głównie kredowe gezy i opoki powstałe na dnie morza ze szczątków organizmów. Często w skałach tych można znaleźć skamieniałości organizmów morskich, np. amonity, belemnity

 

 

Belemnity amonity znalezione w okolicach Krasnobrodu

 

XII. Wydma porośnięta borem sosnowym.

.

 

Po przecięciu drogi prowadzącej do Hutek dochodzimy do wydmy porośniętej borem sosnowym świeżym. dominującym gatunkiem drzew jest tu sosna pospolita  w  runie rośliną zdecydowa¬nie panującą jest - borówka czernica. Gatunkami towarzyszącymi są: śmia¬łek pogięty, pszenice zwyczajny, kosmatka owłosiona oraz borówka brusznica. Naszą uwagę zwróci łanowo wykształcona tu warstwa mszysta. Jej dominantom jest rokiet pospolity, charakteryzujący się bur¬sztynowo nabiegłą łodyżką. Towa¬rzyszy mu gajnik lśniący o drzewkowatym wyglądzie oraz  widłoząb fali¬sty i płonnik strojny.

 

XIII. Fauna i flora zbiorników wodnych.

 

 

Stawy powstały w latach przedwojennych i należały do właściciela dóbr krasnobrodzkich - Kazimierza Fudakowskiego. Po wojnie upaństwowiono je i przeszły pod zarząd Państwowego Gospodarstwa Rybnego w Topornicy, z siedzibą w Podzamku.

Stawy te były ciągle przebudowywane. Z kilkunastu przedwojennych, w latach 60-tych, w wyniku prac konserwatorskich, utworzono siedem zbiorników stawowych, a pod koniec lat 90-tych przeprowadzono gruntowną ich modernizację. Średnia głębokość stawów wynosi 1,2 m. Produkuje się tu materiał zarybieniowy karpia (narybek i kroczek). Roczny odłów materiału wynosi 40 ton. W wodach stawówmożna również spotkać ryby takich gatunkówjak: karaś srebrny i złoty, okoń, ploć, sum, lin i szczupak. 

Teren stawów i przyległych kompleksów leśnych to ostoja wielu ptaków, takich jak: perkozek, perkoz dwuczuby, czapla siwa, bąk, bączek, bocian czarny (żerowisko l pary), cyranka, płaskonos, błotniak stawowy, śmieszka, mewa pospolita i rybitwa zwyczajna. Zarośnięte trzciną i tatarakiem  obszary stawów stanowią dogodne miejsce gniazdowania dla wielu gatunków ptaków.